Αρχαία Μεσσήνη: Η ήττα της Σπάρτης το 371 π.Χ. από τους Θηβαίους στα Λεύκτρα άλλαξε ριζικά τον συσχετισμό δυνάμεων, με τη Βοιωτική Ηγεμονία να γεννάται και να ηγείται στον ελλαδικό χώρο μέχρι και τη δική της ήττα από τους Μακεδόνες.
Η «αήττητη» σπαρτιατική οπλιτική υπεροχή κατέρρευσε, πυροδοτώντας μια πολιτική επανάσταση που αμφισβήτησε το κατεστημένο και προανήγγειλε μια νέα εποχή στην ελληνική Ιστορία. Μετά από τρεις και πλέον δεκαετίες κυριαρχίας, η Σπάρτη βρέθηκε αδύναμη, βλέποντας ταυτόχρονα τα εδάφη της να αλλάζουν χέρια.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Μεσσηνία, που βρισκόταν για αιώνες υπό την ηγεμονία των Λακεδαιμονίων. Μία από τις πρώτες κινήσεις του Θηβαίου στρατηγού Επαμεινώνδα, μετά τη νίκη του και την απελευθέρωση των εδαφών, ήταν η ίδρυση μιας «ελεύθερης» πόλης-προπυργίου.
Αυτή ήταν η Αρχαία Μεσσήνη. Χτισμένη πάνω στα ερείπια της αρχαίας Ιθώμης (η οποία κατοικούνταν από την εποχή του Χαλκού), η νέα πόλη σηματοδοτούσε τη νέα τάξη πραγμάτων. Ο Επαμεινώνδας, θέλοντας να διασφαλίσει μια ανεξάρτητη Πελοπόννησο, δημιούργησε ένα αμυντικό πλέγμα τριών οχυρωμένων πόλεων: τη Μεγαλόπολη και τη Μαντίνεια στην Αρκαδία, και τη Μεσσήνη στη Μεσσηνία.
Το 369 π.Χ. ιδρύεται εντός των τειχών, στους πρόποδες του όρους Ιθώμη, η νέα πρωτεύουσα Μεσσήνη, ομώνυμη της προδωρικής, μυθολογικής βασίλισσας. Σύμφωνα με τις πηγές, χρειάστηκαν μόλις 85 ημέρες για να ολοκληρωθεί το γιγαντιαίο αυτό εγχείρημα.
Σύμφωνα με τις αναφορές του Παυσανία, αγγελιοφόροι των Θηβαίων ταξίδεψαν στην Ιταλία, τη Σικελία και σε άλλα μέρη όπου ζούσαν εξόριστοι Μεσσήνιοι, καstructureώντας τους να επιστρέψουν στην πατρίδα τους.
Στο εγχείρημα συμμετείχαν οι απελευθερωμένοι είλωτες και περίοικοι της περιοχής, όμως ο ζωτικός πυρήνας της νέας κοινωνίας ήταν οι επαναπατριζόμενοι που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του Επαμεινώνδα. Η ακριβής θέση της πόλης επιλέχθηκε μετά από υποτιθέμενη θαυματουργή αποκάλυψη της διαθήκης του Μεσσήνιου ήρωα Αριστομένη, με τη συνδρομή ιερέων και μάντεων.
Ο Παυσανίας εξήρε την υπεροχή των οχυρώσεων της Μεσσήνης, συγκρίνοντάς τες με τα φημισμένα τείχη της Βαβυλώνας, του Βυζαντίου και της Φωκικής Αμβρόσσου. Παράλληλα, ο αρχαίος γεωγράφος Στράβων συνέκρινε τη στρατηγική σημασία του οχυρού της Ιθώμης με εκείνη της Ακροκορίνθου.
Με την ίδρυση των νέων πόλεων, οι Θηβαίοι κατάφεραν να περιορίσουν δραστικά τους Σπαρτιάτες, αποκόπτοντάς τους από κάθε δυνατότητα επιρροής εκτός Λακωνίας.
Η σπαρτιατική οικονομία βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην αγροτική παραγωγή της εύφορης Μεσσηνίας και στην υποχρεωτική εργασία των ειλώτων. Χάνοντας τη Μεσσηνία, η Σπάρτη απώλεσε σχεδόν το 1/3 του παραγωγικού της εδάφους. Απογυμνωμένη από πόρους, δεν κατάφερε ποτέ ξανά να ανακτήσει τη δημογραφική, οικονομική ή στρατιωτική της ισχύ.
Αρχαία Μεσσήνη: Πώς θα επισκεφτείτε το αρχαιολογικό χώρο
Σε απόσταση περίπου 500μ. από το κέντρο του χωριού Μαυρομάτι, δυτικά του δημόσιου επαρχιακού δρόμου, που οδηγεί από αυτό προς την Αρκαδική Πύλη, βρίσκεται το τοπικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Το Μουσείο φιλοξενεί ευρήματα από τις ανασκαφές που πραγματοποίησαν στη Μεσσήνη ο Θεμιστοκλής Σοφούλης (1895), ο Γεώργιος Οικονόμος (1905 και 1926) και ο Αναστάσιος Ορλάνδος (1957-1975). Επίσης στεγάζει σημαντικά και αντιπροσωπευτικά ευρήματα της νεώτερης συστηματικής αρχαιολογικής έρευνας, που ξεκίνησε το 1987 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα από τον καθηγητή Πέτρο Θέμελη και ομάδα επιστημόνων -συνεργατών του.
Η πρόσβαση στον αρχαιολογικό χώρο είναι εφικτή oδικώς από Αθήνα μέσω οδικής αρτηρίας Κορίνθου-Τριπόλεως-Καλαμάτας, ή μέσω οδικής αρτηρίας Κορίνθου-Πατρών-Πύργου-Κυπαρισσίας-Μελιγαλά. Από την Ολυμπία απαιτείται διαδρομή με ι.χ. μίας περίπου ώρας.
