«Ή ταν ή επί τας». Μία φράση που περικλείει όλη τη φιλοσοφία της Αρχαίας Σπάρτης. Θα πολεμήσεις, και θα επιστρέψεις είτε νικητής, είτε νεκρός. Τι γίνεται όμως όταν κάποιος επιστρέψει από τη μάχη και ζωντανός και ηττημένος; Παρότι η ελληνική ιστορία δεν έχει να μας επιδείξει πολλά τέτοια παραδείγματα, αυτά υπήρξαν. Πιο γνωστό όλων η περίπτωση του Αριστόδημου του Λακεδαιμόνιου.
Ποιος ήταν ο Αριστόδημος και γιατί προτίμησε να ζήσει
Παρότι πολέμησε τόσο στις Θερμοπύλεςστο πλευρό του Λεωνίδα ως ένας από τους «300», αλλά και στη Μάχη των Πλαταιών, η Ιστορία τον κατέγραψε για τον αντίθετο λόγο. Για την ακρίβεια τον «ξέχασε» όπως φρόντισαν να κάνουν και οι συμπολίτες του, όταν επέστρεψε στη Σπάρτη…
Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ο Αριστοδήμος ο Λακεδαιμόνιος, ήταν μέλος της φρουράς των 300 Σπαρτιατών που πολέμησε υπό την ηγεσία του Λεωνίδα στις Θερμοπύλες. Θεωρείται -πιθανώς λανθασμένα καθώς υπάρχουν αναφορές και για άλλους επιζήσαντες- ως ο μοναδικός που επέστρεψε ζωντανός μετά από τη Μάχη.
Ο Αριστόδημος φέρεται να είχε τραυματιστεί στα μάτια κατά τη διάρκεια της Μάχης και μαζί με τον επίσης τραυματία Εύρυτο έλαβαν εντολή από τον Λεωνίδα να απομακρυνθούν λόγω της κατάστασής τους. Ο Εύρυτος ωστόσο επέστρεψε -παρότι τυφλωμένος- στη μάχη και πέθανε. Ο Αριστόδημος, αντίθετα, δεν επέστρεψε στο τελικό στάδιο της.
Η επιστροφή του ζωντανού Αριστόδημου θεωρήθηκε από τους Σπαρτιάτες ως στίγμα. Απομονώθηκε καθώς είχε στερηθεί κοινωνικών δικαιωμάτων και ήταν κοινωνικά αποξενωμένος.
Ο Ξενοφών, περιέγραφε πώς οι «δειλοί» στη Σπάρτη αποκλείονταν από παντού. Ένας δειλός θα έπρεπε να παραχωρήσει τη θέση του ακόμη και σε έναν νεότερο άνδρα και καμία γυναίκα δεν θα τον παντρευόταν. «[Δεν] με εκπλήσσει αν στη Σπάρτη θεωρούν τον θάνατο προτιμότερο από μια ζωή τόσο βυθισμένη στην ατίμωση και την καταδίκη» αναφέρεται.
Στη Μάχη των Πλαταιών για την «κάθαρση»
Ο Αριστόδημος έπρεπε να αλλάξει τα όσα πίστευαν οι συμπολίτες του γι αυτόν. Και ο τρόπος ήταν ένας και μοναδικός. Να πεθάνει πολεμώντας για τη Σπάρτη.
Όπως αναφέρει πάλι ο Ηρόδοτος έλαβε μέρος στη Μάχη των Πλαταιών, τον επόμενο χρόνο. Πολέμησε με μεγάλη ένταση και διακρίθηκε, ωστόσο κατηγορήθηκε και πάλι πως είχε αυτοκτονικές τάσεις! Πώς πήγε δηλαδή στη μάχη με σκοπό να σκοτωθεί. Πολέμησε λυσσαλέα, πρόθυμος να επανορθώσει για τις «επαίσχυντες» αδυναμίες του στις Θερμοπύλες. «Επιθυμούσε ξεκάθαρα να πεθάνει», έγραψε ο Ηρόδοτος, «και έτσι έφυγε με μανία από τη θέση του».
Όταν τελικά αυτό έγινε, οι Σπαρτιάτες δεν του απέδωσαν καμία επίσημη τιμή. Θεώρησαν πως η συμπεριφορά του ήταν αθέμιτη για έναν Σπαρτιάτη πολεμιστή.
Πρόκειται για μία ξεκάθαρη απεικόνιση του πώς οι Σπαρτιάτες αντιλαμβάνονταν τι σημαίνει τιμή, θάνατος, ηρωισμός. Δεν είναι αρκετό να επιζήσεις, όταν οι άλλοι πέθαναν…
Πώς παρουσιάστηκε στην ταινία «300»
Ο Αριστόδημος, απεικονίστηκε και στην ταινία «300» ως ο χαρακτήρας που ονομάζεται Δήλιος, τον οποίο υποδύεται ο Ντέιβιντ Γουέναμ. Στην ταινία, σε αντίθεση με την πραγματική ιστορική αφήγηση, πιθανώς έχασε το μάτι του στη μάχη και όχι ως αποτέλεσμα κάποιας λοίμωξης. Επιπλέον, στάλθηκε πίσω στη Σπάρτη όχι επειδή κρίθηκε ανίκανος να πολεμήσει (λόγω της απώλειας του ματιού του), αλλά επειδή ο βασιλιάς Λεωνίδας ήθελε να χρησιμοποιήσει τις εξαιρετικές ρητορικές του ικανότητες για να πει σε όλους την ιστορία για το πώς οι γενναίοι τριακόσιοι κατάφεραν να φτάσουν στην τελική τους αντίσταση. Αργότερα εμφανίζεται να οδηγεί τον ελληνικό στρατό στη μάχη των Πλαταιών, όπου η μοίρα του είναι αβέβαιη.
