Η στρατηγική θέση της Θεσσαλονίκης, δεύτερης πόλης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, την έκανε διαχρονικά στόχο επιδρομέων και κατακτητών. Στην ιστορία της καταγράφονται τρεις μεγάλες αλώσεις: από τους Σαρακηνούς το 904, από τους Νορμανδούς το 1185 και από τους Οθωμανούς το 1430. Η δεύτερη, που ήταν και από τις πιο αιματηρές, έμελλε να επηρεάσει την πορεία ολόκληρης της αυτοκρατορίας.
Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία: Οι Σαρακηνοί
Το 904 Σαρακηνοί πειρατές κυρίευσαν τη Θεσσαλονίκη και τη λεηλάτησαν άγρια. Η πόλη χρειάστηκε δεκαετίες για να ανακάμψει, περνώντας στον 10ο και τις αρχές του 11ου αιώνα σε μια περίοδο ανοικοδόμησης και ανασυγκρότησης – μέχρι τη νέα καταστροφή.
Διαβάστε ακόμη: Η άγνωστη μάχη της Βερόης: Πώς το Βυζάντιο εξαφάνισε τους Πετσενέγους
Η άλωση της Θεσσαλονίκης του 1185
Η δεύτερη άλωση ήρθε τον 12ο αιώνα. Οι Νορμανδοί έφτασαν έξω από τα τείχη της Θεσσαλονίκης στις 15 Αυγούστου 1185 και την πολιόρκησαν ταυτόχρονα από ξηρά και θάλασσα.
Οι κάτοικοι αντιστάθηκαν σθεναρά, όμως η άμυνα σύντομα κατέρρευσε. Βασικός λόγος ήταν η ανικανότητα του διοικητή της πόλης, Δαυίδ Κομνηνού, τον οποίο ο ιστορικός Νικήτας Χωνιάτης περιγράφει με ιδιαίτερη καυστικότητα ως «ανίκανο, γυναικών θηλύτερο και των ελάφων δειλότερο». Σε αυτό προστέθηκε και η δραματική καθυστέρηση των ενισχύσεων από την Κωνσταντινούπολη.
Κατά τον Χωνιάτη, οι βυζαντινές δυνάμεις απέτυχαν να συντονιστούν. Μόνο δύο μικρά στρατιωτικά τμήματα, υπό τον Θεόδωρο Χουμνό και τον Ιωάννη Μαυροζούμη, κατάφεραν να σπάσουν τον κλοιό και να εισέλθουν στην πόλη για να βοηθήσουν.
Μέσα σε λίγες ημέρες, οι Νορμανδοί υπονόμευσαν τμήμα του ανατολικού τείχους. Στις 24 Αυγούστου άνοιξαν ρήγμα, εισέβαλαν στην πόλη και επιδόθηκαν σε πρωτοφανείς βιαιότητες. Ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Ευστάθιος, αυτόπτης μάρτυρας της τραγωδίας, αναφέρει ότι οι απώλειες των κατοίκων έφτασαν τις 7.000 ψυχές.
Οι συνέπειες για την αυτοκρατορία
Η επιτυχία αυτή είχε τίμημα και για τους ίδιους τους κατακτητές: ο στρατός τους έχασε την πειθαρχία του και διασκορπίστηκε σε λεηλασίες σε όλη τη Βόρεια Ελλάδα. Τελικά, οι Βυζαντινοί ανασυντάχθηκαν και τους συνέτριψαν στη μάχη του Δημητριτζίου (κοντά στις Σέρρες), αναγκάζοντάς τους να αποχωρήσουν.
Ωστόσο, το πλήγμα για την αυτοκρατορία ήταν ανεπανόρθωτο. Η καταστροφή της Θεσσαλονίκης συγκλόνισε τους Βυζαντινούς και πυροδότησε τις εξελίξεις για την ανατροπή του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Α΄ Κομνηνού. Παράλληλα, η σφαγή βάθυνε επικίνδυνα το μίσος ανάμεσα στους ορθόδοξους Έλληνες και τους Λατίνους – μια ρήξη που θα κορυφωνόταν λίγα χρόνια αργότερα, με την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204.
Διαβάστε ακόμη: Γιατί οι Βίκινγκς δεν κατάφεραν ποτέ να λεηλατήσουν την Κωνσταντινούπολη
Ποιοι ήταν οι Νορμανδοί
Αν και δεν υπάρχουν ιστορικές μαρτυρίες για απευθείας επιθέσεις Βίκινγκς στον ελλαδικό χώρο, οι Νορμανδοί ήταν οι άμεσοι απόγονοί τους. Η σχέση των πολεμιστών του Βορρά με το Βυζάντιο ήταν παλιά, με αποκορύφωμα τη περίφημη Βαράγγειο Φρουρά – το ελίτ σώμα μισθοφόρων που προστάτευε τον ίδιο τον αυτοκράτορα.
Οι Νορμανδοί εμφανίστηκαν στις αρχές του 10ου αιώνα στη Γαλλία (στην περιοχή που ονομάστηκε Νορμανδία). Από εκεί εξαπλώθηκαν ταχύτατα: ίδρυσαν το Δουκάτο της Νορμανδίας, κατέκτησαν την Αγγλία (1066), κυριάρχησαν στη Σικελία και τη Νότια Ιταλία, ενώ πρωταγωνίστησαν στα σταυροφορικά κράτη. Σύντομα, οι φιλοδοξίες τους τους έφεραν σε ευθεία σύγκρουση με τα βυζαντινά εδάφη στην Ήπειρο και τη Μακεδονία.
Με πληροφορίες από το byzantium
