Δεκάδες κτίρια στην ιστορία της Αθήνας στέκουν επιβλητικά για δεκαετίες και αφηγούνται την ιστορία της πόλης. Άλλα χάθηκαν. Ένα από αυτά είναι το Δημοτικό Θέατρο Αθήνας, που κατεδαφίστηκε πριν από δεκαετίες αλλά παραμένει ζωντανό στη συλλογική μνήμη.
Σήμερα στην πλατεία Κοτζιά δεσπόζει το νεοκλασικό Δημαρχείο. Στο ίδιο σημείο βρισκόταν για πάνω από πενήντα χρόνια ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά κέντρα της πρωτεύουσας. Το κτίριο ήταν έργο του Ερνέστου Τσίλλερ. Η κατασκευή του είχε αποφασιστεί από το 1856, εγκαινιάστηκε το 1888 και φιλοδοξούσε να σταθεί δίπλα στις μεγάλες λυρικές σκηνές της Ευρώπης. Η κατεδάφισή του άφησε ένα κενό που πολλοί χαρακτήρισαν «πολιτιστικό έγκλημα».
Το όνειρο ενός θεάτρου για την πρωτεύουσα
Στα τέλη του 19ου αιώνα η Αθήνα προσπαθούσε να αποκτήσει την αίγλη μιας ευρωπαϊκής μητρόπολης. Η πόλη μεγάλωνε, η αστική τάξη ισχυροποιούνταν και η ανάγκη για πολιτιστικούς χώρους γινόταν επιτακτική. Τον σχεδιασμό ανέλαβε ο Τσίλλερ, που είχε ήδη σημαδέψει την πόλη με δεκάδες νεοκλασικά κτίρια.
Το θέατρο υψώθηκε στην τότε πλατεία Λουδοβίκου, δίπλα στο Μέγαρο Μελά. Είχε αυστηρή συμμετρία, πλούσια διακόσμηση και αίθουσα περίπου 1.200 θέσεων, με ακουστική που θεωρούνταν από τις καλύτερες της εποχής. Βασικός χρηματοδότης ήταν ο Ανδρέας Συγγρός, γι’ αυτό και πολλοί το έλεγαν «Θέατρο Συγγρού». Για την Αθήνα ήταν σύμβολο πολιτιστικής αυτοπεποίθησης.
Μια «κατάρα» από τα θεμέλια
Τα προβλήματα ξεκίνησαν από την ανέγερση. Τον Οκτώβριο του 1887 κατέρρευσαν οι σκαλωσιές, επειδή τα μέτρα ασφαλείας ήταν ανεπαρκή. Υπήρξαν τρεις νεκροί, ανάμεσά τους δύο ανήλικοι εργάτες, και πολλοί τραυματίες. Η εφημερίδα Ακρόπολις κατέγραψε το μέγεθος της τραγωδίας.
Δημοτικό Θέατρο Αθήνας: Εγκαίνια και χρυσή εποχή
Το θέατρο εγκαινιάστηκε τον Οκτώβριο του 1888 από τον βασιλιά Γεώργιο Α΄, με αφορμή τα 25 χρόνια της βασιλείας του. Στη σκηνή του ανέβηκαν όπερες, οπερέτες, θεατρικές παραστάσεις και συναυλίες, από ελληνικούς και ξένους θιάσους.
Μια βραδιά εκεί ήταν κοινωνικό γεγονός και τόπος συνάντησης της πολιτικής, οικονομικής και πνευματικής ελίτ. Ο πολυέλαιος, τα θεωρεία και το φουαγιέ με τους καθρέφτες θύμιζαν τις όπερες της Βιέννης και του Παρισιού. Το 1898 το θέατρο περιήλθε στον Δήμο και έγινε επίσημα Δημοτικό Θέατρο Αθήνας.
Από τον θρίαμβο στην κατεδάφιση
Από τη δεκαετία του 1920 το Δημοτικό Θέατρο Αθήνας θεωρούνταν οικονομικά δυσβάσταχτο για τον Δήμο της Αθήνας και είχε σοβαρά προβλήματα συντήρησης. Παράλληλα, υπήρξε μια μερίδα που υποστήριζε επίσης ότι «έκλεινε» την πλατεία και εμπόδιζε την ανάπλασή της. Υπήρχε, σύμφωνα με τα όσα υποτήριζαν, ανάγκη επέκτασης της πλατείας.
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, περίπου 150 οικογένειες προσφύγων στεγάστηκαν προσωρινά στο θέατρο, παρά τις αντιδράσεις. Οι χώροι του χρησιμοποιήθηκαν για μαγειρεία και πλυσταριά, ενώ φωτιές ανάβονταν με έπιπλα και σκηνικά. Κουρτίνες και βελούδα έγιναν κουβέρτες για το κρύο. Το εσωτερικό υπέστη σοβαρές φθορές.
Η κατεδάφιση του Δημοτικού Θεάτρου το 1940
Το 1939 αποφασίστηκε να γκρεμιστεί λόγω της ανάγκης επέκτασης της πλατείας, και στη συνέχεια, τοκαλοκαίρι του 1940, ξεκίνησαν οι εργασίες κατεδάφισης του εμβληματικού κτιρίου, με την έγκριση του δημάρχου Αμβροσίου Πλυτά και του υπουργού Διοικήσεως Πρωτευούσης και τέως δημάρχου Αθηναίων Κώστα Κοτζιά. Το όνομα του τελευταίου έμεινε για πάντα συνδεδεμένο με την περιοχή, αφού δόθηκε στην πλατεία Κοτζιά. Το κτίριο, που είχε χαρακτηριστεί ως το καλύτερο θέατρο της Ευρώπης, πέρασε πλέον στην ιστορία της Αθήνας.
Στην ίδια κατηγορία…
- Ηριδανός: Το «χαμένο» ποτάμι της Αθήνας που ρέει ακόμη κάτω από το κέντρο
- Άγιος Νικόλαος Θων: Η χαμένη έπαυλη και ο ναός στη συμβολή Αλεξάνδρας και Κηφισιάς
- Το Σπίτι με τις Καρυάτιδες: Ο θρύλος της Αγίων Ασωμάτων και η πραγματική ιστορία
- Φραγκικός Πύργος στην Ακρόπολη: Τι ήταν και γιατί γκρεμίστηκε από τον Ιερό Βράχο
- Αέρηδες: Το αρχαιότερο ρολόι του κόσμου βρίσκεται στην καρδιά της Αθήνας
- Ποιος ήταν ο Γιουσουρούμ και γιατί πήρε το όνομά του το παζάρι στο Μοναστηράκι
- Μεντρεσές: Η τραγική ιστορία της Πύλης που στέκει ακόμη όρθια στην Πλάκα
