Ο Ηριδανός, ο τρίτος ποταμός της Αθήνας μετά τον Κηφισό και τον Ιλισό, ρέει μέχρι σήμερα κάτω από την άσφαλτο του ιστορικού κέντρου. Ορατός είναι μόνο στον αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού, ενώ τμήματα της κοίτης του φαίνονται και στους σταθμούς του Μετρό «Μοναστηράκι» και «Σύνταγμα».
Πού μπορεί να τον δει κανείς σήμερα
Σήμερα ο Ηριδανός μοιάζει περισσότερο με ρέμα παρά με ποταμό, καθώς ο όγκος του νερού είναι πολύ μικρότερος από τον παλιό. Η πορεία του εντοπίζεται σε τρία σημεία του κέντρου:
- Αρχαιολογικός χώρος Κεραμεικού: το μοναδικό σημείο όπου ο ποταμός δεν είναι εγκιβωτισμένος και ρέει υπαίθρια.
- Σταθμός Μετρό «Μοναστηράκι»: ο επισκέπτης βλέπει τμήμα του υπόγειου ρεύματος μέσα σε θολωτό θάλαμο, όπως διαμορφώθηκε στη ρωμαϊκή εποχή.
- Σταθμός Μετρό «Σύνταγμα»: τμήμα της αρχαίας κοίτης εκτίθεται σε εγκάρσια τομή.
- Ίχνη του ποταμού υπάρχουν και στην αρχαία Αγορά.
Διαβάστε ακόμα: Αρχοντικό των Μπενιζέλων: Το παλιότερο σπίτι της Αθήνας βρίσκεται στην Πλάκα
Η διαδρομή του: από τον Λυκαβηττό στον Κεραμεικό
Τους χειμερινούς μήνες ο Ηριδανός ξεπηδούσε από τη νότια πλαγιά του Λυκαβηττού ως ορμητικός χείμαρρος και κατέβαινε στην κοιλάδα του Κεραμεικού. Η κύρια κοίτη του έρεε εγκάρσια προς τη σημερινή λεωφόρο Αμαλίας. Τα πολλά παρακλάδια της δείχνουν πόσο ισχυρή ήταν η ροή. Στη συνέχεια κατευθυνόταν προς τη σημερινή οδό Μητροπόλεως.
Στην πλατεία Μητροπόλεως δεν σώζεται ίχνος του. Σύμφωνα με το Hydria Virtual Museum, τα μεγάλης ηλικίας πλατάνια της πλατείας μπορεί να οφείλονται στη ροή υπόγειων υδάτων.
Το τελευταίο ορατό τμήμα του βρίσκεται στον Κεραμεικό. Εκεί ο ποταμός διασχίζει το Θεμιστόκλειο τείχος στην Ιερά Πύλη. Ο αρχαιολογικός χώρος βρίσκεται περίπου τρία μέτρα κάτω από την τρέχουσα επιφάνεια του εδάφους, στο επίπεδο της κλασικής περιόδου. Από εκεί ο Ηριδανός ρέει νότια, συναντά τον Ιλισό και καταλήγει στον κόλπο του Φαλήρου.
Ασταθής κοίτη και συχνές πλημμύρες
Η λεκάνη απορροής του Ηριδανού δεχόταν απότομα μεγάλες ποσότητες βρόχινου νερού από τους γύρω λόφους, τον Αρείου Πάγο, την Ακρόπολη και την Πνύκα. Αυτό προκαλούσε συχνές πλημμύρες και μετατόπιζε την κοίτη. Στην προϊστορική περίοδο ο ποταμός περνούσε έξω από την κατοικημένη περιοχή, στην κοιλάδα του Κεραμεικού, την οποία οι Αθηναίοι χρησιμοποίησαν αργότερα ως νεκροταφείο.
Οι Αθηναίοι προσπάθησαν επανειλημμένα να ελέγξουν τη ροή του, εκτρέποντάς την με κανάλια.
Στην ίδια κατηγορία…
- Άγιος Νικόλαος Θων: Η χαμένη έπαυλη και ο ναός στη συμβολή Αλεξάνδρας και Κηφισιάς
- Το Σπίτι με τις Καρυάτιδες: Ο θρύλος της Αγίων Ασωμάτων και η πραγματική ιστορία
- Φραγκικός Πύργος στην Ακρόπολη: Τι ήταν και γιατί γκρεμίστηκε από τον Ιερό Βράχο
- Αέρηδες: Το αρχαιότερο ρολόι του κόσμου βρίσκεται στην καρδιά της Αθήνας
- Ποιος ήταν ο Γιουσουρούμ και γιατί πήρε το όνομά του το παζάρι στο Μοναστηράκι
- Μεντρεσές: Η τραγική ιστορία της Πύλης που στέκει ακόμη όρθια στην Πλάκα
Η σταθεροποίηση της κοίτης μετά τους Περσικούς Πολέμους
Καθώς ο οικισμός επεκτεινόταν βορειοδυτικά, προς τον Κεραμεικό, η κοίτη ευθυγραμμίστηκε με το Θεμιστόκλειο τείχος (478 π.Χ.). Μέχρι τους Περσικούς Πολέμους μόνο ο λόφος της Ακρόπολης ήταν περιτειχισμένος. Μετά την περσική εισβολή και την καταστροφή της πόλης το 480 π.Χ., ο Θεμιστοκλής έχτισε τείχος γύρω από την ευρύτερη κατοικημένη περιοχή για να την προστατεύσει. Το έργο ολοκληρώθηκε γρήγορα και το τείχος περιέκλεισε τα ερείπια των κατεστραμμένων μνημείων και κτιρίων.
Κατά τη διάρκεια των εργασιών η κοίτη του ποταμού επενδύθηκε με πέτρα και ο Ηριδανός απέκτησε σταθερή πορεία.
Ο ρόλος του στην αρχαία Αγορά
Στην περιοχή της Αγοράς ο ποταμός έρεε προς τη σημερινή οδό Αδριανού. Ήδη από το δεύτερο μισό του 6ου αι. π.Χ. τμήματά του υπογειοποιήθηκαν μέσω δύο αγωγών. Ο Ηριδανός συνδέθηκε επίσης με το μεγάλο αποχετευτικό κανάλι που διέσχιζε την Αγορά. Σε αυτό κατέληγαν τα λύματα και τα νερά από την υπερχείλιση των χειμάρρων.
Πηγές: Hydria Virtual Museum, monumenta.org
