Τα κανόνια και η «προδοσία» του Ουρβανού που συνέβαλαν στην Άλωση της Κωνσταντινούπολης

Η προετοιμασία για την πολιορκία και εν τέλει την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τον Μωάμεθ Β’ είχε ξεκινήσει πολλούς μήνες πριν από την ιστορική ημέρα της 29ης Μαΐου του 1453. Σύμφωνα με τους σύγχρονους ιστορικούς, ένας από τους πλέον καθοριστικούς παράγοντες για την τελική έκβαση των συγκρούσεων ήταν η τρομακτική ισχύς του οθωμανικού πυροβολικού, η οποία οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στις υπηρεσίες ενός ανθρώπου: του περίφημου Ουρβανού.

Διαβάστε επίσης: Πότε και πώς άρχισε η Βυζαντινή Αυτοκρατορία: Γιατί επιλέχθηκε η Κωνσταντινούπολη

Η «προδοσία» του Ουρβανού και η οικονομική αδυναμία του Βυζαντίου

Ο Ούγγρος (ή κατ’ άλλους Σάξονας) οπλουργός και χύτης κανονιών δεν χτύπησε αρχικά την πόρτα των Οθωμανών. Γνωρίζοντας ότι οι Βυζαντινοί ήταν από τους πρώτους που είχαν εντάξει τα κανόνια στην άμυνα των πόλεων -ήδη από την πρώτη πολιορκία του Βαγιαζήτ Α’-, ο Ουρβανός προσέγγισε πρώτα τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο.

Ο τελευταίος Βυζαντινός Αυτοκράτορας είδε με μεγάλο ενδιαφέρον την πρότασή του. Ωστόσο, τα άδεια ταμεία της παρακμάζουσας αυτοκρατορίας στάθηκαν εμπόδιο: το Βυζάντιο δεν είχε ούτε την οικονομική δυνατότητα να ικανοποιήσει τις υψηλές αμοιβές του οπλουργού, ούτε τις απαραίτητες πρώτες ύλες για τη χύτευση των όπλων.

Αντιμετωπίζοντας την άρνηση λόγω ανέχειας, ο Ουρβανός στράφηκε προς το αντίπαλο στρατόπεδο, προσφέροντας την πολύτιμη τεχνογνωσία του στους Οθωμανούς. Η κίνηση αυτή καταγράφηκε από πολλούς ως μια ιστορική «προδοσία». Ο Μωάμεθ Β’ άδραξε αμέσως την ευκαιρία, προσφέροντάς του πολλαπλάσια χρήματα και απεριόριστους πόρους. Ο Ουρβανός, θέλοντας να εντυπωσιάσει τον νεαρό Σουλτάνο, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι τα όπλα του μπορούσαν να γκρεμίσουν ακόμη και «τα τείχη της ίδιας της Βαβυλώνας».

Η πρώτη του δοκιμή στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία, καθώς το κανόνι που κατασκεύασε βύθισε ένα βενετσιάνικο πλοίο. Κατόπιν τούτου, έλαβε τη ρητή εντολή να δημιουργήσει το μεγαλύτερο πυροβόλο που είχε δει ποτέ η ανθρωπότητα, με σκοπό να ισοπεδώσει τα απόρθητα τείχη της Κωνσταντινούπολης.

Διαβάστε επίσης: Η «άγνωστη» άλωση της Χαλκίδας από τους Τούρκους: Ηγήθηκε ο Μωάμεθ ο Πορθητής

Η «Βασιλική»: Το θρυλικό υπερ-κανόνι και η μοιραία κατάληξη

Τον Ιανουάριο του 1453, στην Αδριανούπολη, ολοκληρώθηκε η κατασκευή της «Βασιλικής», μιας γιγαντιαίας μπομπάρδας που ξεπερνούσε σε μήκος τα 9 μέτρα. Το τρομερό αυτό όπλο εκτόξευε βλήματα από γρανίτη με διάμετρο 752 χιλιοστών.

Ωστόσο, το τεράστιο μέγεθος και το βάρος της «Βασιλικής» συνοδεύονταν από σημαντικά επιχειρησιακά προβλήματα:

• Δυσκίνητη μεταφορά: Για τη μετακίνησή της προς την Κωνσταντινούπολη χρειάστηκαν δεκάδες βόδια δεμένα σε αλληλένδετες άμαξες, ενώ χιλιάδες εργάτες προπορεύονταν για να εξομαλύνουν το οδικό δίκτυο.
• Χαμηλή συχνότητα πυρών: Λόγω του μεγέθους της, απαιτούνταν αρκετές ώρες για να κρυώσει και να γεμίσει ξανά, γεγονός που περιόριζε δραματικά τον αριθμό των ημερήσιων βολών.

Όταν ο βομβαρδισμός των τειχών ξεκίνησε στις αρχές Απριλίου, η πράξη απέδειξε ότι τα πράγματα δεν ήταν τόσο απλά. Η αποτελεσματικότητα των υπερ-κανονιών ήταν μικρότερη της αναμενόμενης. Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες, η «Βασιλική» παρουσίασε γρήγορα ρωγμές λόγω των τρομερών πιέσεων. Παρά τις προσπάθειες επισκευής, το κανόνι τελικά εξερράγη, σκοτώνοντας πολλούς από τους χειριστές του, ανάμεσα στους οποίους βρισκόταν και ο ίδιος ο δημιουργός του, ο Ουρβανός.

Πώς το πυροβολικό έκρινε την Άλωση της Κωνσταντινούπολης

Παρά την αποτυχία του μεγαλύτερου όπλου, ο Ουρβανός είχε ήδη προλάβει να προσφέρει στον οθωμανικό στρατό κάτι πολύ σημαντικότερο: οργάνωση και δομή. Πέρα από τη «Βασιλική», είχε επιβλέψει τη δημιουργία περισσότερων από 60 μικρότερων αλλά ιδιαίτερα ευέλικτων κανονιών.

Συνολικά, το οθωμανικό πυροβολικό παρέταξε κάτω από τα τείχη περίπου 70 πυροβόλα, χωρισμένα στρατηγικά σε 14 πυροβολαρχίες:

• 11 βαρέα πυροβόλα που εκτοξεύαν βλήματα άνω των 250 κιλών.
• Πάνω από 50 πυροβόλα με βλήματα των 100 κιλών.

Στον αντίποδα, οι αμυνόμενοι Βυζαντινοί διέθεταν επίσης πυροβολικό, αλλά με πολύ μικρότερο διαμέτρημα. Αν και χρησιμοποιήθηκε αποτελεσματικά κατά τις πρώτες ημέρες της πολιορκίας, γρήγορα σίγησε. Η έλλειψη πυρίτιδας και βλημάτων, σε συνδυασμό με τις εσωτερικές διαφωνίες των αμυνόμενων για την τακτική χρήση τους, στέρησε από την Κωνσταντινούπολη ένα πολύτιμο αμυντικό όπλο, αφήνοντας τα τείχη εκτεθειμένα στο αδιάκοπο σφυροκόπημα του Μωάμεθ.

Διαβάστε κι άλλα θέματα για την Άλωση της Κωνσταντινούπολης εδώ.