Τα Προπύλαια και ο τετράπλευρος Φραγκικός πύργος | Βιβλίο "Πολεοδομική εξέλιξις των Αθηνών"/ archaeologia.eie.gr
Ο Φραγκικός Πύργος στην Ακρόπολη δέσποζε για αιώνες στα Προπύλαια, μέχρι την κατεδάφισή του τον 19ο αιώνα. Η ιστορία του μεσαιωνικού πύργου, η φυλάκιση του Οδυσσέα Ανδρούτσου και οι αντιδράσεις για την καταστροφή του.
Για περισσότερους από έξι αιώνες, ένα εντυπωσιακό μεσαιωνικό οικοδόμημα υψωνόταν στην Ακρόπολη των Αθηνών, αλλοιώνοντας την εικόνα που γνωρίζουμε σήμερα για τον Ιερό Βράχο. Ο λεγόμενος Φραγκικός Πύργος, χτισμένος δίπλα στα Προπύλαια, αποτέλεσε οχυρό, παρατηρητήριο, κατοικία αλλά και φυλακή, μέχρι την κατεδάφισή του στα τέλη του 19ου αιώνα.
Μέρος των θεμελίων του διασώζεται ακόμη, ενώ φωτογραφίες της εποχής αποκαλύπτουν μια εντελώς διαφορετική όψη της Ακρόπολης πριν από τις μεγάλες αναστηλωτικές παρεμβάσεις.
Ο Φραγκικός Πύργος κατασκευάστηκε μετά την κατάληψη της Αθήνας από τους Σταυροφόρους το 1204, κατά τη διάρκεια της Δ’ Σταυροφορίας. Αποτελούσε τμήμα των οχυρώσεων που δημιούργησαν οι Φράγκοι για την προστασία της πόλης και της νέας εξουσίας τους.
Με την πάροδο των αιώνων, ο πύργος απέκτησε διαφορετικές χρήσεις. Χρησιμοποιήθηκε ως στρατιωτικό παρατηρητήριο, αριστοκρατική κατοικία, αποθήκη αλλά και φυλακή.
Η οικογένεια Ατσαγιόλι, στην οποία αποδίδεται συχνά η ανέγερση του πύργου – αν και ορισμένοι ιστορικοί θεωρούν ότι χτίστηκε επί της δυναστείας των Ντε Λα Ρος – είχε μετατρέψει τα Προπύλαια σε παλάτι.
Στην κορυφή του πύργου άναβαν φωτιές-σήματα, οι οποίες φέρεται πως ήταν ορατές ακόμη και μέχρι την Ακροκόρινθο.
Ο πύργος βρισκόταν σε στρατηγικό σημείο, προσφέροντας πανοραμική θέα προς την Αθήνα και την Αττική. Ήταν χτισμένος κυρίως με πέτρα από τα λατομεία της Πεντέλης και του Πειραιά, ενώ στην κατασκευή του χρησιμοποιήθηκαν και αρχιτεκτονικά μέλη από αρχαία μνημεία της Ακρόπολης.
Αρχιτεκτονικά, επρόκειτο για τετράγωνο, ισοπαχές οικοδόμημα με μία μόνο δυτική είσοδο και εσωτερική ξύλινη σκάλα.
Τα χαρακτηριστικά του ήταν εντυπωσιακά:
Ύψος: 26 μέτρα
Μήκος: 8,7 μέτρα
Πλάτος: 7,8 μέτρα
Πάχος τοίχων στη βάση: 1,75 μέτρο
Σύμφωνα με ιστορικές περιγραφές, ο σχεδιασμός του ήταν παρόμοιος με φραγκικούς πύργους της μεσαιωνικής Βενετίας.
Έγινε η φυλακή του Οδυσσέα Ανδρούτσου
Κατά την Τουρκοκρατία, ο πύργος ήταν γνωστός ως Γουλάς ή Κουλάς και χρησιμοποιούνταν τόσο ως αποθήκη αλατιού όσο και ως φυλακή.
Με το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης, δώδεκα επιφανείς Αθηναίοι κρατήθηκαν εκεί ως όμηροι από τις οθωμανικές αρχές. Από αυτούς, οι εννέα εκτελέστηκαν, ενώ μόνο τρεις κατάφεραν να διαφύγουν.
Η πιο γνωστή περίπτωση συνδέεται με τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, ο οποίος φυλακίστηκε στον πύργο το 1825 από πολιτικούς αντιπάλους του. Εκεί βασανίστηκε και τελικά δολοφονήθηκε, σε μία από τις πιο αμφιλεγόμενες υποθέσεις της Ελληνικής Επανάστασης.
Μετά την απελευθέρωση της Αθήνας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, ξεκίνησε μια ευρεία προσπάθεια αναδιαμόρφωσης της πόλης και αποκατάστασης της αρχαίας της φυσιογνωμίας.
Ο πατέρας του βασιλιά Όθωνα, Λουδοβίκος Α΄ της Βαυαρίας, ανέθεσε στον αρχιτέκτονα Λέο φον Κλέντσε να συμβάλει στον σχεδιασμό της νέας Αθήνας. Ήδη από το 1834 η Ακρόπολη είχε χαρακτηριστεί αρχαιολογικός χώρος.
Στο πλαίσιο αυτής της πολιτικής, αποφασίστηκε η απομάκρυνση μεσαιωνικών και οθωμανικών κατασκευών από τον Ιερό Βράχο, με στόχο την ανάδειξη των αρχαίων μνημείων.
Έτσι, το 1875 – κατά άλλες πηγές το 1874 – ο Φραγκικός Πύργος κατεδαφίστηκε, με καθοδήγηση και χρηματοδότηση από τον Ερρίκο Σλήμαν.
«Πράξη βανδαλισμού»
Η κατεδάφιση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις σε κύκλους ιστορικών και διανοουμένων της δυτικής Ευρώπης, σε μια εποχή που το ενδιαφέρον για το μεσαιωνικό παρελθόν αναβίωνε.
Ο ιστορικός της Φραγκικής Ελλάδας Ουίλιαμ Μίλερ, στο έργο The Latins in the Levant: A History of Frankish Greece (σελ. 401), χαρακτήρισε την καταστροφή του πύργου ως:
«πράξη βανδαλισμού ανάξια κάθε λαού που είναι διαποτισμένος από τη συνέχεια της ιστορίας».
Η εξαφάνιση του Φραγκικού Πύργου παραμένει μέχρι σήμερα αντικείμενο συζήτησης: ήταν μια αναγκαία παρέμβαση για την ανάδειξη της αρχαίας Ακρόπολης ή η απώλεια ενός σημαντικού κομματιού της μεσαιωνικής ιστορίας της Αθήνας;
Πρώτη δημοσίευση στο Reader.gr στις 13/12/2024
Συχνές ερωτήσεις για τον Φραγκικό Πύργο της Ακρόπολης
Πότε χτίστηκε ο Φραγκικός Πύργος στην Ακρόπολη;
Ο Φραγκικός Πύργος κατασκευάστηκε μετά το 1204, έπειτα από την κατάληψη της Αθήνας από τους Σταυροφόρους κατά τη διάρκεια της Δ’ Σταυροφορίας. Αποτελούσε μέρος των οχυρωματικών έργων που δημιούργησαν οι Φράγκοι στην Ακρόπολη.
Πού βρισκόταν ο Φραγκικός Πύργος;
Ο Φραγκικός Πύργος βρισκόταν στα Προπύλαια της Ακρόπολης των Αθηνών, σε στρατηγικό σημείο που επέτρεπε την εποπτεία της πόλης και της γύρω περιοχής.
Πόσο ψηλός ήταν ο Φραγκικός Πύργος;
Ο πύργος είχε ύψος περίπου 26 μέτρα, μήκος 8,7 μέτρα και πλάτος 7,8 μέτρα. Οι τοίχοι του έφταναν σε πάχος τα 1,75 μέτρα στη βάση.
Γιατί κατεδαφίστηκε ο Φραγκικός Πύργος;
Ο Φραγκικός Πύργος κατεδαφίστηκε το 1874 ή 1875, στο πλαίσιο των παρεμβάσεων για την απομάκρυνση μεσαιωνικών και οθωμανικών κατασκευών από την Ακρόπολη, με στόχο την ανάδειξη των αρχαίων μνημείων.
Ποια ήταν η σχέση του Οδυσσέα Ανδρούτσου με τον Φραγκικό Πύργο;
Ο στρατηγός Οδυσσέας Ανδρούτσος φυλακίστηκε στον Φραγκικό Πύργο το 1825 από πολιτικούς αντιπάλους του. Εκεί βασανίστηκε και τελικά σκοτώθηκε, σε μία από τις πιο αμφιλεγόμενες υποθέσεις της Ελληνικής Επανάστασης.
Σώζεται σήμερα ο Φραγκικός Πύργος;
Ο Φραγκικός Πύργος δεν σώζεται σήμερα, καθώς κατεδαφίστηκε τον 19ο αιώνα. Ωστόσο, τμήματα των θεμελίων του παραμένουν στην Ακρόπολη, ενώ παλιές φωτογραφίες καταγράφουν την ύπαρξή του πριν από την καταστροφή.
Ποιος έχτισε τον Φραγκικό Πύργο;
Η κατασκευή του αποδίδεται συχνά στην οικογένεια Ατσαγιόλι, αν και ορισμένες ιστορικές πηγές θεωρούν ότι ανεγέρθηκε νωρίτερα, επί της δυναστείας των Ντε Λα Ρος.
