Η εικόνα θα μπορούσε κάλλιστα να ανήκει σε ζώνη συγκρούσεων ή να είναι το σκηνικό γυρισμάτων για κάποια μεταποκαλυπτική ταινία. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι πέρα για πέρα αληθινή. Ο λόγος για το χωριό Καλάμι στη Βιάννο της Κρήτης – ένα μέρος όπου ο χρόνος φαίνεται να πάγωσε από τη μια στιγμή στην άλλη.
Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή, στον τόπο αυτόν καταγράφηκαν πλέον μόλις 6 μόνιμοι κάτοικοι. Παρ’ όλα αυτά, κάποτε έσφυζε από ζωή, κάτι που μαρτυρούν σήμερα βουβά τα ερειπωμένα και εγκαταλελειμμένα σπίτια του.
Διαβάστε ακόμα: Ποιος ήταν ο Γιουσουρούμ και γιατί πήρε το όνομά του το παζάρι στο Μοναστηράκι
Η ναζιστική θηριωδία και η πρώτη ερήμωση
Μέσα στα χρόνια, το Καλάμι έχει ερημώσει παραπάνω από μία φορά, πάντα για κάποια βαριά αιτία. Στα χρόνια της γερμανικής κατοχής, η περιοχή της Άνω Βιάννου έζησε ένα από τα μεγαλύτερα ολοκαυτώματα της ελληνικής ιστορίας. Οι ναζιστικές δυνάμεις εκτέλεσαν άνδρες και παιδιά χωρίς εξαίρεση. Οι γυναίκες και τα μωρά που κατάφεραν να επιζήσουν αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την περιοχή, αφήνοντας πίσω τους έρημα χωριά.
Με τον καιρό, όμως, το χωριό ανοικοδομήθηκε: τα κατεστραμμένα σπίτια επισκευάστηκαν, κατασκευάστηκε υδραγωγείο και ανοίχτηκε δρόμος πρόσβασης. Το Καλάμι ξαναβρήκε τον παλμό του.
Γιατί άδειασε ξανά το Καλάμι;
Το τελευταίο κύμα εγκατάλειψης, αντίθετα με το παρελθόν, δεν συνδέεται ούτε με επιδρομές ούτε με πόλεμο. Από τη δεκαετία του 1970 ξεκίνησε μια νέα, εσωτερική φυγή. Οι οικογένειες άρχισαν να μετακομίζουν προς την ακτή, σε παραθαλάσσιους οικισμούς όπως η Ψαρή Φοράδα και η Σιδωνία, αναζητώντας καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και σύγχρονες υποδομές.
Τα σπίτια άδειασαν, ο κόσμος έφυγε, και το χωριό απέκτησε σιγά-σιγά αυτή την απόκοσμη, «στοιχειωμένη» όψη. Ένα «φάντασμα» ανάμεσα στα κρητικά βουνά.
Διαβάστε ακόμα: Η σφαγή στο Δήλεσι: Το μακελειό που παραλίγο να οδηγήσει την Ελλάδα σε πόλεμο
Όποιος ανέβει σήμερα σε αυτό το γραφικό χωριό, χτισμένο σε υψόμετρο κοντά στα 500 μέτρα, θα βρει μπροστά του μόνο σιωπή. Στην ουσία, τα κτίσματα δεν εγκαταλείφθηκαν επειδή κατέρρευσαν. Οι ιδιοκτήτες τους απλώς έφυγαν, αν και το καλοκαίρι, ορισμένοι επιστρέφουν για λίγο.
Αυτά τα άδεια σπίτια έγιναν εύκολος στόχος. Πολλά διαρρήχθηκαν και λεηλατήθηκαν εντελώς, εντείνοντας την εικόνα της ολοκληρωτικής εγκατάλειψης. Πριν από περίπου είκοσι χρόνια είχε ανοίξει μια συζήτηση για την αναστήλωση των κτισμάτων και την επανακατοίκηση του χωριού, όμως η οικονομική κρίση έκοψε στη μέση το σχέδιο, σφραγίζοντας τη μοίρα του οικισμού.
Κρυμμένο από τους πειρατές της Μεσογείου
Γεωγραφικά, το Καλάμι βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο του Δήμου Βιάννου, στον Νομό Ηρακλείου, χτισμένο στην άκρη μιας μικρής κοιλάδας. Η ίδρυσή του τοποθετείται πιθανότατα στα τελευταία χρόνια της Ενετοκρατίας και στην αρχή της Οθωμανικής περιόδου.
Η επιλογή της ημιορεινής τοποθεσίας δεν ήταν τυχαία, αλλά υπαγορεύτηκε από την ανάγκη προστασίας από τις εχθρικές επιδρομές. Αν και η θάλασσα βρίσκεται σχετικά κοντά, το χωριό χτίστηκε έτσι ώστε να μην υπάρχει οπτική επαφή μαζί της, καθώς οι κάτοικοι φοβούνταν τους πειρατές που λεηλατούσαν τα παράλια.
Το χωριό άρχισε να αναπτύσσεται γύρω από το σημείο όπου σήμερα βρίσκεται η εκκλησία των Αγίων Γεωργίου και Χαραλάμπους – εκεί όπου παλιότερα οι χριστιανοί των γειτονικών χωριών κατέφευγαν κρυφά για να προσευχηθούν. Δίπλα ακριβώς χτίστηκαν τα πρώτα σπίτια, δημιουργώντας έναν τόπο που άντεξε στους αιώνες, για να νικηθεί τελικά από την εσωτερική μετανάστευση.
Το Καλάμι σήμερα
Το Καλάμι γεωγραφικά βρίσκεται στο νοτιοανατολικό τμήμα του Δήμου Βιάννου του Νομού Ηρακλείου. Απέχει οδικώς από το Ηράκλειο 78 χλμ, από την Aνω Βιάννο (Πρωτεύουσα του Δήμου) 14 χλμ και από την Ιεράπετρα 31 χλμ. Το χωριό είναι χτισμένο στην άκρη μικρού λεκανοπεδίου σε υψόμετρο 480 μέτρων. Περιβάλλεται βορειοδυτικά από τον ποταμό «Μπλαβάρη», από το νότο με περιβόλια και ανατολικά από το ύψωμα του «Προφήτη Ηλία».
Σύμφωνα με το πρόγραμμα Καλλικράτης, μαζί με τους οικισμούς Αγία Παρασκευή, Κάτω Βίγλες, Σκαφίδια, Σταυριά, Συνδονία, Φαφλάγκος και Ψαρή Φοράδα αποτελούν την τοπική κοινότητα Καλαμίου Μουριών που υπάγεται στο δήμο Βιάννου και σύμφωνα με την απογραφή 2011 απογράφησαν 8 κάτοικοι.
Δείτε την ιστορία σε εικόνες στο Google Web Story μας
Πρώτη δημοσίευση στο Reader.gr στις 3/11/2025
